Rola grupowa dziecka, czyli jak właściwie zaaranżować relacje wychowawcze w grupie. Cz. 1

Temat ról grupowych zapewne nie jest Ci obcy jeśli masz za sobą studia z zakresu pedagogiki czy psychologii. Często jednak zapominamy o wiedzy, która w środowisku wychowawczym jest bardzo przydatna i może w znaczny sposób ułatwić nam pracę w aranżowaniu procesów grupowych w klasie czy grupie przedszkolnej. Sprawdź, co powinnaś/powinieneś wiedzieć na temat ról grupowych i ich funkcjonowania!

Rola grupowa dziecka – dlaczego wiedza o niej jest tak ważna?

Wychowawca, który jest wnikliwym obserwatorem dość szybko zorientuje się, jaki wpływ na grupę mają poszczególni uczniowie. Wiedza o tym, do jakiej roli można przyporządkować danego ucznia i jak jest on odbierany na tle grupy rówieśniczej jest cenna, ponieważ pozwoli Ci świadomie zarządzać procesami grupowymi w klasie.

Warto wiedzieć, że nie tylko dzieci przyjmują określone role grupowe, ale również my jako dorośli przebywający w różnych środowiskach tj. pracy, rodzinie, wśród znajomych, przyjmujemy określone postawy, czasami zupełnie różne w zależności od środowiska, w którym się obecnie znajdujemy.

Rola dziecka w grupie rówieśniczej

Rola grupowa dziecka zależy przede wszystkim od tego, jak dziecko czuje się w danym środowisku. Oczywiście lista wyróżnianych ról grupowych jest długa i nadal otwarta. Poniżej zostaną wymienione podstawowe role, które można zauważyć niemalże w każdej klasie czy grupie przedszkolnej. Przy opisie każdej z poszczególnych grup znajdziesz kilka rad, jak zadbać o właściwe relacje pomiędzy dzieckiem, które pełni daną rolę, a grupą rówieśniczą.

1. Lider – poznasz go przede wszystkim po ponadprzeciętnym zaangażowaniu. Lider szczególnie nastawiony jest na dobro całej grupy oraz wykonanie powierzonego zadania. (Warto zaznaczyć, że mówimy tutaj o ogólnej roli lidera – nie uwzględniając poszczególnych rodzajów tej roli grupowej tj. lider dominacji, lider autorytarny, lider sympatii etc.) Jeśli zauważysz w swojej grupie dziecko, które ochoczo podejmuje realizację poleconych zadań, a w dodatku zarządza klasą i dzieli obowiązki pomiędzy rówieśnikami, możesz być pewny, że masz do czynienia z liderem. Zazwyczaj tą rolę grupową w klasie poznamy po “zaradności dziecka”, przed którym stoją rozmaite wyzwania.

Jak wspomagać  dziecko, które pełni rolę lidera?

Warto umiejętnie wykorzystywać rolę lidera. Jeśli jesteś wychowawcą, zwróć uwagę na to, by lider w Twojej grupie szkolnej czy przedszkolnej zajmował odpowiednią pozycję.

Jeśli sam jako nauczyciel nie do końca czujesz się liderem i zdarza Ci się być uległym wobec uczniów, uważaj, by dziecko Cię nie zdominowało. Jako wychowawcy uwielbiamy również dzieci, które wykazują zdolności liderskie, ponieważ często jest to dużą pomocą w prowadzeniu zajęć. Lubimy zaangażować lidera w jakieś szczególne działania czy poprosić o pomoc, ponieważ wiemy, że dziecko zrobi to dobrze. Pamiętaj jednak o tym, by nie skupiać nadmiernej uwagi na dziecku, które pełni taką rolę w grupie, ponieważ może być to powodem zazdrości innych dzieci i nierównego ich traktowania.

2. Błazen – to bardzo charakterystyczna rola grupowa. Dziecko, które przyjmuje taką rolę grupową w klasie przede wszystkim rozładowuje negatywne napięcia w grupie poprzez żarty, rozśmieszanie, budowanie pozytywnej atmosfery, czasami wygłupy. Lubi być w centrum uwagi, a jeszcze bardziej kiedy jego zachowanie okazuje się być zabawne dla innych. Jest klasowym komikiem i aktywnym uczestnikiem zajęć, choć nie zawsze celem tej aktywności jest nauka ?

Jak wspomagać dziecko, które pełni rolę błazna?

Niestety zbyt często zdarza nam się strofować dzieci z poczuciem humoru, zamiast wyznaczyć im odpowiednie granice działania. Błazen powinien przede wszystkim wiedzieć, w jakich momentach może żartować, a w jakich nie. Nie jest to jednak oczywiste i najczęściej dziecko, które przyjmuje rolę grupową błazna działa samoczynnie. Skutkuje to rozproszeniem w grupie, odchodzeniem od tematu lekcji, frustracją Ciebie jako nauczyciela.

Jeśli chcesz dobrze współpracować z dzieckiem, które pełni rolę błazna, wyznacz granice – jeśli chodzi o czas, miejsce i sposób żartowania. Doceniaj za każdym razem, kiedy dziecko ich przestrzega.

3. Kozioł ofiarny – jest to dość trudna rola grupowa dziecka. Na koźle ofiarnym skupiają się wszystkie negatywne emocje całości grupy. Często inne dzieci naśmiewają się z niego, kpią, obarczają winą. Skupia się na nim cała złość i frustracja grupy. Niejednokrotnie jest też obiektem wyładowywania agresji i niezadowolenia innych dzieci. Nie jest to jednak rola grupowa, którą dziecko wybiera samoistnie. To rówieśnicy nadają taką rolę określonemu dziecku. Często kozłem ofiarnym zostają dzieci, które nie potrafią się postawić, nie mają własnego zdania, są spokojne, uległe, posiadają specyficzne zachowania.

Jak wspomagać dziecko, które pełni rolę kozła ofiarnego?

Ważne jest, byś potrafił reagować adekwatnie do sytuacji. Jeśli widzisz, że jeden z Twoich uczniów czy podopiecznych pełni taką rolę grupową, staraj się doceniać go i ukazywać w pozytywnym świetle przed klasą. Nie możesz jednak robić tego w sposób nachalny, ponieważ grupa bardzo łatwo może wykorzystać Twoje działanie na niekorzyść dziecka (np. poprzez nazywanie go pupilkiem nauczyciela, co jedynie będzie potęgowało złość rówieśników).

Staraj się działać w taki sposób, by grupa mogła spojrzeć na “kozła ofiarnego” w innej perspektywy. Koniecznym jest również, by dziecko, które pełni rolę grupową kozła ofiarnego miało w Tobie wsparcie. Daj mu doświadczyć, że jesteś osobą, która chce pomóc mu w rozwiązaniu jego problemów z grupą.

Kolejne role grupowe poznasz już niebawem w drugiej części artykułu.

___

Czy wiesz, że role grupowe przyjmujemy często zupełnie nieświadomie? Zazwyczaj inni członkowie grupy widzą je dużo wyraźniej niż my sami.
Tymczasem dooplacenia.pl informuje rodziców o opłatach za żłobki i przedszkola i dyskretnie przypomina o przeterminowanych płatnościach.

Zobacz, dlaczego potrzebujesz dooplacenia.pl w swojej placówce.