Rozmowa z wychowankiem – sprawdź jaki jest Twój styl rozmowy z uczniem!

Rozmowa z wychowankiem nie zawsze jest łatwa i przyjemna. Szczególnie, kiedy można zaobserwować nie tylko trudności i blokady ze strony ucznia, ale także nierzadko i nauczyciela. Czego unikać? Jak znaleźć wspólną nić porozumienia?

Szczególne miejsce… dla dialogu z uczniem

To właśnie od rozmowy nauczyciela z wychowankiem zależy sukces lub porażka działalności dydaktyczno-wychowawczej. Wydaje się, że jest to oczywiste w procesie wychowania. Kiedy wspominam jednak moją edukację często w relacji uczniów z nauczycielami nie było miejsca na dialog. Były polecenia. Były prace domowe. Na palcach jednej ręki można policzyć osoby, które jakkolwiek wpisały się pozytywnie w pamięć z tamtego okresu. Nie jest to jedynie winą samych nauczycieli, choć całkowicie usprawiedliwić ich nie można. System edukacji z jakim mamy do czynienia szufladkuje nie tylko zdobywane umiejętności uczniów, ale także formę prowadzenia zajęć. Rozmowa z wychowankiem współcześnie ograniczona jest do zadawania pytań i oczekiwania konkretnych, szablonowych odpowiedzi. Brakuje miejsca na swobodną wymianę myśli, przekonań, wspólnego poszukiwania odpowiedzi na nurtujące uczniów pytania.

Rozmowa z wychowankiem, a zaufanie

Każdy nauczyciel wie, a bynajmniej powinien wiedzieć, że zanim rozpocznie się proces przekazywania wiedzy, powinien zajść proces wejścia w relację. Nie jest łatwo jednak zdobyć zaufanie uczniów. Nie wynika to tylko i wyłącznie z faktu, że zawód nauczyciela wiele stracił w oczach społeczeństwa. Wynika to także z jego roli. Osoba nauczyciela jawi się jako ktoś kogo zadaniem jest uczyć i wychowywać. Z kolei wychowanek jest tym, który powinien się podporządkować. Nierzadko czyni to relację wychowawczą pozbawioną więzi, współodczuwania, pełną dystansu i uprzedzeń. Fenomenem wszystkich wychowawców, którzy zapisali się na kartach historii tj. Janusz Korczak jest właśnie to, że potrafili poprzez umiejętny dialog zbudować solidną, zdrową więź z wychowankiem.

O czym rozmawiać z uczniami?

Przedmiotem rozmowy z uczniem może być niemal wszystko. Uczniowie, którzy chcą wejść w dialog z wychowawcą zazwyczaj pytają o to, co ich interesuje. Niestety, czasami ich zainteresowania dotyczą tematów tabu, które częściej odbierane są przez nauczyciela jako prowokacja, niż chęć wejścia w dialog. To, o czym sama przekonałam się w swojej pracy wychowawczej – to fakt, że warto wchodzić w taki dialog (nawet jeśli wydaje się on nam „podpuszczaniem” ze strony ucznia) – oczywiście o ile jest na to miejsce i czas. Żywe zainteresowanie tematem, poważne podejście do zadawanych pytań często staje się początkiem naprawdę wartościowej, budującej rozmowy z wychowankiem, podczas której może on być odkrywcą  „ludzkiej” strony wychowawcy 😉

Styl rozmowy z wychowankiem

Mieczysław Łobocki w swojej książce “W trosce o wychowanie w szkole” wiele myśli poświęca temu, jak powinna wyglądać rozmowa wychowawcy z wychowankiem. Ukazuje ją jako element nadający sens dla całokształtu wychowania, a nauczycielom zaleca głębszą świadomość czym właściwie jest dialog z wychowankiem. W swojej książce wyróżnia także dwa style prowadzenia dialogu z uczniem.

Rozmowa z wychowankiem – partnerski styl prowadzenia rozmowy

Partnerstwo w dialogu nie jest rozumiane jedynie jako równość pomiędzy wychowawcą, a wychowankiem. Jest głębszym zrozumieniem istoty dialogu. Tutaj rozmowa oparta jest na komunikacji z uczniem, która daje mu odczuć, że jest w pełni wartościowym człowiekiem, godnym akceptacji i szacunku bez względu na poglądy jakie wyraża. Dzięki temu, że dziecko czuje się w pełni zaakceptowane przez wychowawcę może podczas rozmowy swobodnie wyrażać własne zdanie, emocje, mówić o swoich potrzebach, popełniać błędy, zgłaszać trudności, uwierzyć w swoje możliwości.

Partnerski styl prowadzenia rozmowy – praktyczne wskazówki

Wiele można mówić o tym, w jaki sposób powinien wyglądać dialog wychowawczy. Nauczyciel, który chce wprowadzić atmosferę wzajemnego zaufania powinien pamiętać o tym, aby:
– mieć szacunek dla odmiennych poglądów wychowanka
– nie narzucać uczniowi swoich poglądów
– nie moralizować, udzielać rad i wskazówek (o ile uczeń sam nie wyraża potrzeby pomocy)
– wzbogacać wiedzę wychowanka, wydobywać jego potencjał
– nie oceniać wychowanka
– być szczerym i autentycznym, nie dostosowywać swoich poglądów do oczekiwań wychowanka

Rozmowa z wychowankiem – niepartnerski styl prowadzenia rozmowy

Rozmowa z wychowankiem nie zawsze jest oparta na wzajemnym szacunku i zaufaniu. Wg Łobockiego niepartnerski styl prowadzenia rozmowy opiera się na komunikacji egotycznej – czyli zwróconej ku sobie. Celem rozmowy nie jest obopólna korzyść, a jedynie zaspokojenie własnych celów i potrzeb. Różnica ta uprzedmiotawia ucznia i często przyjmuje formę monologu. W rozmowie o charakterze „niepartnerskim” nauczyciel narzuca temat rozważań, nie toleruje odmiennych poglądów ucznia, nie przekazuje wartości, ani wiedzy. Uczniowie zazwyczaj nie mają ochoty podejmowania dialogu z tego rodzaju nauczycielem, ponieważ spodziewają się jedynie moralizowania.

Nauczyciel, który prowadzi niepartnerski dialog z uczniem:

– wmawia mu jego bezsilność, sugeruje, dokonuje oceny ucznia, np.”Nie nadajesz się. Pogódź się z tym.”
– uogólnia zachowania ucznia stosując słowa: zawsze, nieustannie, nigdy, np. „Zawsze rozmawiasz na lekcjach!”.
– porównuje ucznia z innymi, czasem nawet ze sobą stawiając wychowanka w gorszym świetle
– nie liczy się z potrzebami ucznia, pomija jego wnioski, nie słucha jego wypowiedzi, lekceważy, przerywa i narzuca przebieg rozmowy.

Jeśli chcesz doskonalić w sobie umiejętność dialogu…

Nasze rozmowy prowadzone z uczniami nie zawsze są wolne od błędów. Jeśli chcesz świadomie budować dialog z uczniem, pamiętaj, aby podczas rozmowy unikać:

Dyrygowania – upominania, strofowania, sugerowania rozwiązań, udzielanie rad
Debatowania – spierania się i przekonywania usilnie ucznia do własnego stanowiska
Dogmatyzowania – „prawda jest po jednej stronie”
Diagnozowania w sposób stronniczy – zbyt pospieszne stawianie diagnozy
Interpretowania – samodzielnego wyjaśniania wypowiedzi ucznia
Generalizowania – oceniania ucznia według ogólnych schematów
Bagatelizowania – nieliczenie się z uczniem i jego problemami
Moralizowania – oceniania ucznia poprzez pouczenia 
Monologowania – zdominowanie rozmowy swoimi wypowiedziami
Racjonalizowania – pomijania uczuć i emocji dziecka
Fiksacji – stawiania siebie w określonej roli, np. „wszystko wiedzącego doradcy”
Egzaminowania – stawianie pytań wychowankowi o charakterze przesłuchania

_ _ _
Tymczasem dooplacenia.pl informuje rodziców o opłatach za żłobki i przedszkola i dyskretnie przypomina o przeterminowanych płatnościach.

Zobacz, dlaczego potrzebujesz dooplacenia.pl w swojej placówce.