Zaburzenia opozycyjno-buntownicze u dziecka – Jak współpracować z dzieckiem z zaburzeniami zachowania?

Wychowanie dziecka często niesie ze sobą szereg wyzwań, którym musi podołać wychowawca. Do takich wyzwań należą zaburzenia opozycyjno-buntownicze u dziecka. Jak je rozpoznać? Czym się objawiają? W jaki sposób podjąć współpracę z dzieckiem, aby przynosiła efekty? O tym w dzisiejszym artykule.

Po czym możemy rozpoznać zaburzenia zachowania u dziecka?

Zaburzenia zachowania u dziecka dają dość oczywiste sygnały, które powinny nas zaniepokoić. Dziecko, które zmaga się z tego rodzaju zaburzeniami zazwyczaj notorycznie przekracza normy społeczne. U dzieci w wieku szkolnym nie ma to charakteru łamania prawa, stąd łatwo postawić diagnozę: zaburzenia opozycyjno-buntownicze. Najczęściej są stwierdzane u chłopców.

Zaburzenia opozycyjno-buntownicze u dziecka – charakterystyka

Jak sama nazwa wskazuje, zaburzenia opozycyjno-buntownicze związane są z trudnościami w relacjach społecznych. W sposób szczególny konflikty i jawny opór pojawia się wobec osób, które reprezentują autorytet, tj. nauczyciele, opiekunowie, rodzice. Dziecko notorycznie wykracza poza ustalone granice zachowań i norm społecznych. Odmawia wykonywania poleceń dorosłych, jawnie przeciwstawia się prośbom osób dorosłych, nie wywiązuje się ze swoich obowiązków, np. szkolnych czy domowych. Dziecko, które przejawia zachowania opozycyjno-buntownicze często prowokuje nie tylko nauczycieli, ale także swoich rówieśników. Z premedytacją potrafi sprawić innym przykrość, w napadach złości staje się agresywne i używa siły fizycznej. Z drugiej jednak strony jest przewrażliwione na swoim punkcie, strzeże sprawiedliwości i wypomina urazy. Na ogół dzieci z zaburzeniami opozycyjno-buntowniczymi wydają się być niewychowane i często niestety “wyrachowane”.

Przyczyny zaburzeń opozycyjno-buntowniczych

Chcąc zrozumieć podłoże tego rodzaju zaburzeń występujących u dziecka, aż ciężko uwierzyć, że część przyczyn może być zupełnie od niego niezależna. Zaburzenia opozycyjno-buntownicze powstają niekiedy w wyniku nieprawidłowości biologicznych, tj. nieprawidłowa budowa anatomiczna mózgu, zaburzenia dotyczące poziomu neuroprzekaźników mózgu. Do innych przyczyn (zdaje się o wiele częstszych) zaliczamy czynniki genetyczne i psychospołeczne. Mamy tu na myśli np. surowe wychowanie dziecka. Negatywnie na rozwój społeczny dziecka wpływa również:

  • brak odpowiedniej opieki nad dzieckiem
  • brak zasad i granic
  • nadużycia seksualne wobec dziecka
  • przemoc
  • niski status społeczny rodziny
  • kontakty z osobami, które naruszają normy społeczne.

Zaburzenia opozycyjno-buntownicze – jak je rozpoznać?

Chcąc ustalić, czy dziecko boryka się z tego rodzaju zaburzeniem zachowania, należy przede wszystkim porozmawiać z dzieckiem i przez dłuższy czas obserwować jego zachowanie w środowisku szkolnym i domowym. Oczywiście odpowiednia diagnoza nie może być postawiona bez szczegółowego wywiadu z opiekunami dziecka, również uwzględniając wszelkiego rodzaju informacje pochodzące od osób pośrednio zaangażowanych w opiekę nad dzieckiem. Jeśli psycholog stwierdzi, że istnieje podejrzenie zaburzeń opozycyjno-buntowniczych dziecko powinno być odesłane na odpowiednią konsultację. Inną, pomocną kwestią przy rozpoznaniu tego rodzaju zaburzenia jest badanie psychologiczne dziecka na podstawie, którego będziemy mogli ocenić, czy jego zachowanie nie ma związku z obniżonym rozwojem intelektualnym. Czasami dziecko może być na tyle zaniedbane wychowawczo, że nie zna i nie rozumie norm społecznych. Dodatkowo przy diagnozie dziecka warto sprawdzić, czy występują u niego zaburzenia emocjonalne, zaburzenia psychotyczne, choroba afektywna dwubiegunowa lub zespół stresu pourazowego.

Diagnoza… i co dalej?

Dziecko borykające się z zaburzeniami opozycyjno-buntowniczymi powinno zostać skierowane na odpowiednią terapię. Terapia nie powinna obejmować jedynie indywidualnej pracy z dzieckiem, ale wymaga zaangażowania zarówno rodziców, nauczycieli jak i innych opiekunów dziecka. W ramach terapii często stosowana jest indywidualna psychoterapia, TUS (trening umiejętności społecznych) oraz wszelkiego rodzaju zajęcia z psychologiem, które mają na celu ukształtowanie w dziecku umiejętności radzenia sobie z narastającą agresją.

Naruszenie norm prawnych przez dziecko

Jeżeli dziecko z tego rodzaju zaburzeniami dopuszcza się łamania norm prawnych, np. kradnie, notorycznie wagaruje lub w inny sposób łamie prawo sąd rodzinny orzeka w takim przypadku nadzór kuratora. Nadzór kuratorski polega na ustaleniu warunków nadzoru i przedstawieniu nieletniemu oraz jego opiekunom prawnym jakie wynikają z nich ich obowiązki i prawa. Kurator ma za zadanie nie tylko sprawować nadzór prawny, ale również wspomagać rodzinę nieletniego radami dotyczącymi wychowania i egzekwowania obowiązków np. szkolnych, domowych. Nadzór kuratora stosowany jest do ukończenia przez nieletniego 21 roku życia. W przypadku, kiedy nadzór kuratora nie przynosi efektów i nie widać znaczącej poprawy, sąd rodzinny może wydać skierowanie do odpowiedniej placówki resocjalizacyjnej.

Farmakologiczne leczenie zaburzeń opozycyjno-buntowniczych

Jako wsparcie w terapii dziecka z zaburzeniami opozycyjno-buntowniczymi stosowane są także środki farmakologiczne. Bez odpowiedniej terapii leki jednak nie są w stanie przynieść wystarczającej poprawy w zachowaniu dziecka. Zazwyczaj wśród leków wspomagających leczenie możemy znaleźć leki uspokajające i przeciwpsychotyczne. Dziecko po spożyciu leków ma zmniejszone tendencje do zachowań agresywnych i impulsywnych. Warto wiedzieć, że skutkiem ubocznym działania ww. leków może być otępienie, brak koncentracji, ospałość.

Zaburzenia opozycyjno-buntownicze, a współpraca z dzieckiem

Warto wiedzieć, że dziecko borykające się z tego rodzaju zaburzeniami nie reaguje na metody wychowawcze oparte na karach i naganach. W przypadku takich dzieci złe zachowanie połączone ze wzmocnieniem negatywnym osoby dorosłej skutkuje tylko większą ilością zachowań trudnych. W pracy z dzieckiem warto podjąć układ, który będzie określał przywileje i nagrody dziecka. Dodatkowo należy ustalić zasady obowiązujące w domu i szkole (maksymalnie 5 zasad). Skuteczną metodą jest także stosowanie wzmocnień pozytywnych – czyli docenianie każdego przejawu dobrego zachowania dziecka. Ważna jest przede wszystkim konsekwencja rodziców.


Tymczasem dooplacenia.pl informuje rodziców o opłatach za żłobki i przedszkola i dyskretnie przypomina o przeterminowanych płatnościach

Zobacz, dlaczego potrzebujesz dooplacenia.pl w swojej placówce.