Empatia u dzieci – jak przebiega jej rozwój? Dlaczego jest ważna w wychowaniu dziecka?

W wychowaniu dziecka zależy nam nie tylko na wiedzy i umiejętnościach, ale przede wszystkim na charakterze dziecka. Wiele mówi się podczas studiów pedagogicznych o aksjologii, czyli wychowaniu do wartości. Czy współczesny wychowawca mając na myśli rozwój dziecka, ma na myśli również jego postawę życiową? Jedną z ważnych cech, dzięki, której możemy nawiązywać zdrowe, głębokie relacje jest empatia. W jaki sposób rozwija się empatia u dzieci? Jak ją kształtować w wychowanku? O tym poniżej 😉

Empatia u dzieci – definicja

Empatia niewątpliwie mieści się w zakresie ludzkich interakcji i jest ważnym elementem komunikacji z drugim człowiekiem. Można powiedzieć, że jest niejako fundamentem inteligencji emocjonalnej człowieka. To właśnie empatia pozwala nam zrozumieć drugiego człowieka, nie tylko w zakresie przekazywanych przez niego komunikatów, ale przede wszystkim w zakresie uczuć i odczuć. Empatia to nie tylko rozumienie co w danym momencie czuje drugi człowiek, ale także zdolność adekwatnego odpowiedzenia na na jego emocje. Kiedy sięgniemy do nieco bardziej naukowej definicji empatii, nie sposób nie wyróżnić dwóch rodzajów empatii, tj. empatii emocjonalnej, którą rozumiemy jako zdolność do odczuwania stanów psychicznych innych osób oraz empatii poznawczej, czyli przyjęcia sposobu myślenia drugiej osoby oraz umiejętność spojrzenia na rzeczywistość z jej perspektywy.

Czy empatia u dzieci jest konieczna?

Każdy rodzic ma prawo wychowywać dziecko według własnych wartości. Dla jednych najważniejsze w rozwoju dziecka jest posiadanie umiejętności komunikacji, dla innych wyeliminowanie „spolegliwości”. Jak byśmy nie patrzyli na kształtowanie osobowości dziecka empatia wydaje się stałym, nieodłącznym elementem wychowania integralnego. Dlaczego? Być może łatwiej będzie to zobaczyć w świetle braku empatii. Dziecko nie “współczujące” z innymi nigdy nie będzie posiadało wystarczających umiejętności nawiązywania relacji. Może to być przyczyną wielu frustracji, nieporozumień, a nawet zachowań agresywnych i niebezpiecznych. Brak empatii u dziecka, to przede wszystkim jego “odczłowieczenie”, wypaczenie prawdziwej natury człowieka, powołanego do wzrastania w miłości.

Dziecko “mało empatyczne” w grupie

Dzieci, które nie potrafią współodczuwać z innymi zazwyczaj są silnie skoncentrowane na własnej osobie. W grupie często negują odczucia innych i zdają się nie rozumieć, że każdy człowiek ma swoje potrzeby wyrażania emocji. Zazwyczaj płacz innych, złość czy inne trudne odczucia nie robią na nich najmniejszego wrażenia. Brak empatii u dziecka nie wyklucza jego własnych odczuć. Dziecko, które nie potrafi zrozumieć innych, może jednocześnie przeżywać w sobie wiele rozmaitych emocji. Wczesne dzieciństwo dziecka charakteryzuje się egocentryzmem i jest to całkowicie naturalne w rozwoju dziecka. Problem pojawia się jednak, kiedy etap ten znacząco się przedłuża. Empatia bowiem zakłada, że człowiek posiada w sobie także “wolę” zrozumienia innych, otworzenia się na to co myślą inni ludzie, wzięcia pod uwagę innego punktu widzenia niż swój własny.

Empatia u dzieci – stadia rozwoju empatii

Być może dla niektórych będzie to zaskoczeniem, ale empatia u dzieci rozwija się już od momentu narodzin. M.L. Hoffman stworzył szkielet rozwoju empatii u dzieci, który może okazać się pomocny w świadomym kształtowaniu osobowości wychowanka:

Pierwsze stadium rozwoju empatii u dzieci dotyczy niemowląt

Szereg badań potwierdził, że noworodki zachowują się tak samo w konkretnej sytuacji. Kiedy jeden z nich reaguje płaczem, drugi noworodek również reaguje płaczem, podobnie jest także z emocjami pozytywnymi, tj. śmiech. Tego rodzaju reakcja niemowląt, jak pisze Hoffman, zanika z czasem, wraz z kształtowaniem się w dziecku świadomości własnego „ja” i odrębności od otoczenia.

Drugi etap, który wyróżnił M.L. Hoffman to „egocentryczne cierpienie empatyczne”

Według niego pojawia się ono około pierwszego roku życia. Dziecko w tym wieku nadal nie potrafi oddzielić własnych odczuć, od odczuć przez siebie obserwowanych u innych osób, jednak jest to już zapowiedzią rozwijającej się empatii.

W trzecim etapie rozwoju empatii dziecko zaczyna reagować na cierpienie innych

Z drugim rokiem życia możemy zaobserwować u dziecka pocieszenie osoby smutnej, przytulanie, całowanie. Dziecko wraz z rozpoczęciem drugiego roku życia zaczyna powoli rozumieć co oznacza cierpienie i smutek innych. W zderzeniu z tego rodzaju zachowaniem stosuje gesty, których samo spodziewałoby się otrzymać.

W czwartym etapie, który kształtuje się około 3 roku życia dziecko zaczyna poznawać świat mniej egocentrycznie

Kiedy dziecko rozumie już, że samo jest odrębnym „ja”, zaczyna również rozumieć, że inni ludzie posiadają własne odczucia. Dodatkowo dziecko zauważa, że to co dla niego stanowi skuteczne pocieszenie, nie musi stanowić pocieszenia dla innych. Z czasem, kiedy dorasta nabywa umiejętność rozpoznawania uczuć z mimiki twarzy innych. 

Empatia u dzieci w wieku przedszkolnym opiera się na wiedzy dziecka, że uczucia mogą być również ukrywane przed innymi. Dziecko jest świadome również, że ta sama sytuacja może wywołać u jednego człowieka radość, a u innego smutek lub złość. W wieku wczesnoszkolnym dziecko zaczyna swobodnie nazywać emocje i odczucia, a także nabywają umiejętność adekwatnego reagowania na emocje i uczucia innych.

Piąte stadium dotyczy „cierpienia empatycznego, które wykracza poza konkretną sytuację”

Na tym etapie dziecko zaczyna rozumieć, że stan uczuciowy/psychiczny drugiego człowieka może być wynikiem nie tylko konkretnej sytuacji, ale także rezultatem życiowych doświadczeń danego człowieka. Następuje to w okresie późnego dzieciństwa. Dzięki tej umiejętności, dziecko widzi drugiego człowieka w szerokim kontekście. Jeśli zauważa ogólnie złą sytuację życiową innej osoby, to mimo obserwacji radosnych reakcji danej osoby w konkretnych sytuacjach, jest w stanie stwierdzić, że może nie być ona szczęśliwą.


Tymczasem dooplacenia.pl informuje rodziców o opłatach za żłobki i przedszkola i dyskretnie przypomina o przeterminowanych płatnościach

Zobacz, dlaczego potrzebujesz dooplacenia.pl w swojej placówce.